Zaloguj
Reklama

Powstawanie nowotworu w organizmie człowieka

Autor/autorzy opracowania:

Kategorie ICD:


Powstawanie nowotworu w organizmie człowieka
Fot. medforum
(0)

Kancerogeneza a więc powstawanie nowotworów w dotychczas zdrowym organizmie jest skomplikowanym procesem, zwykle toczącym się stopniowo, zajmującym lata. Wyjątkowo ważną rolę odgrywa tu czynnik zewnętrzny: chemiczny (np. formalina, konserwanty żywności) czy fizyczny (np. promieniowanie), zakażenia wirusami onkogennymi (np. Human Papilloma Virus HPV 6, 11) i inne, dobrze już dziś poznane.

Do zapoczątkowania kancerogenezy w do tej pory zdrowym organizmie predysponują czynniki genetyczne wrodzone, dziedziczone mutacje genowe, które zwiększające szanse zachorowania nawet do 100%, dla niektórych mutacji i skojarzonych z nimi typów nowotworów. Rodziny pacjentów, u których stwierdzono nowotwór złośliwy na tle dziedzicznym, powinny pozostawać pod ścisłą, okresową kontrolą lekarską, aby nie przeoczyć pierwszych, często niewinnych objawów rosnącej patologii. U osób tych, dla szczególnych wskazań rozważa się i niekiedy wykonuje operacje profilaktyczne – usuwania narządu, aby nie dopuścić do rozwoju w nim raka (np. amputacja piersi przy rodzinnym obciążeniu tym nowotworem i nosicielstwie mutacji BRCA1).

Utrata kontroli nad dynamicznymi podziałami jest najczęściej związana z modyfikacjami DNA jądra komórki nowotworowej, które powodują lub promują jej nowotworową transformację. Mutacje nadzwyczaj często tyczą się genów odpowiedzialnych za kontrolę prawidłowości cyklu komórkowego (czyli tzw. protoonkogenów i antyonkogenów). W zdrowej tkance kodują one białka hamujące nadmierne podziały komórek i powodujące ich śmierć w przypadku krytycznego uszkodzenia. W komórce zmutowanej ten mechanizm jest zaburzony- nawet w razie zaistnienia znacznych nieprawidłowości komórka przeżyje, nie ulegnie apoptozie (czyli zaprogramowanej śmierci komórki na wypadek jej krytycznego uszkodzenia) i będzie się dalej dzielić przekazując potomnym genetyczne nieprawidłowości. Brak kontroli nad wzrostem i podziałami warunkuje progresję choroby -każda bowiem kolejna komórka pochodna pierwotnie zmutowanej dziedziczy błędy w jej genomie.

Z punktu widzenia klinicznego, najczęściej początkowo proces nowotworzenia przebiega bezobjawowo. Jeśli rozpoznanie stawiane jest na tym etapie najpewniej jest przypadkowe, w toku diagnostyki innych objawów niecharakterystycznych dla danego typu nowotworu bądź w trakcie kontrolnych badań osób zdrowych (np. okresowe badania pracownicze). Guz nowotworowy staje się objawowy gdy organizm traci kontrolę nad procesem namnażania się nowych komórek w tkankach i narządach.  Wówczas obserwuje się objawy typowe- zarówno dla umiejscowienia jak i zależne od biologii nowotworu.

Podział nowotworów

W zależności od tego, z jakiej tkanki pochodziła pierwsza komórka, która po mutacjach, zapoczątkowała rozwój nowotworu, dzielimy je na kilka grup:

  • Nowotwory złośliwe pochodzenia nabłonkowego- komórką prekursorową jest komórka nabłonka, to raki (carcinoma). Należą tu zarówno nowotwory jelita grubego – raki gruczołowe, raki płaskonabłonkowe np. przełyku, jak i raki podstawnokomórkowe skóry.
  • Nowotwory wywodzące się z komórek mezenchymalnych to mięsaki (sarcoma).
  • Do nowotworów tkanki limfatycznej i układu krwiotwórczego należą chłoniaki (lymphoma) i białaczki (leuceamia).
  • Nowotwory germinalne, gdzie mutowana komórka to pierwotna komórka płciowa, zwykle rozwijają się w gonadach i pozostałościach sznurów płciowych.
  • Osobną grupę stanowią nowotwory ośrodkowego układu nerwowego (mózgu i rdzenia kręgowego, opon).
  • Nowotwory łagodne to zmiany diagnozowane znacznie częściej niż złośliwe.

Nowotwory łagodne

Histologicznie zbudowane są z grup komórek przypominających prawidłowe budujące dany narząd. Są one dobrze zróżnicowane- nie utraciły swoich cech charakterystycznych i najczęściej przystosowane do pełnionych funkcji. Przyjmuje się, ze im bardziej guz bardziej jest podobny do tkanek prawidłowych, tym jego złośliwość jest mniejsza. Nowotwory łagodne nie naciekają okolicznych tkanek (nawet przy braku torebki osłaniającej go od zewnątrz), rosną rozprężająco, nie posiadły zdolności tworzenia przerzutów, rozwijają się powoli przez wiele lat, stopniowo się powiększając. W wyjątkowych sytuacjach ich rozwój może być dynamiczny, przypominający nowotwór złośliwy np. hormonozależne, szybko powiększające się w reakcji na zaburzenia hormonalne(ciąża, menopauza) mięśniaki macicy.

Niektóre nowotwory łagodne(a więc o typowej budowie histologicznej, bez cech atypii) określa się mianem „miejscowo złośliwych”.  Charakteryzują się one co najmniej jedną z trzech cech: bardzo dużą masą, powodującą impresję okolicznych tkanek i ich wtórną niewydolność, zdolnością naciekania i niszczenia otoczenia mimo braku cech złośliwości w ocenie mikroskopowej lub łatwością wszczepiania i związaną z tym możliwością nawrotu po zabiegach operacyjnych, nawet uznawanych za radykalne. Technika chirurgiczna leczenia tych zmian nie powinna odbiegać od standardów przyjmowanych dla nowotworów złośliwych z uwzględnieniem szerokich granic wycięcia (np. potworniaki dojrzałe- teratoma maturum, guz mieszany ślinianek- adenoma pleomorphum, niektóre glejaki -glioma).

Nowotwory złośliwe

Wszystkie nowotwory złośliwe, niezależnie od tego z jakiej tkanki się wywodzą, posiadły kilka wspólnych cech. Wykazują zdolność przekraczania barier anatomicznych – co czyni je inwazyjnymi i wiąże się z niszczeniem, naciekaniem tkanek otaczających, w tym także naczyń krwionośnych i chłonnych. Daje to, po przedostaniu się komórki nowotworowej do krążenia, potencjalną szansę na przerzuty odległe - kolejna cecha odróżniająca nowotwór złośliwy od łagodnego. Przerzuty drogą krwionośną(przede wszystkim mięsaki) lokalizują się głównie w narządach dobrze ukrwionych- mózg, płuca, wątroba, z dużym minutowym przepływem krwi.  Drogą chłonną komórki raka przemieszczają się do regionalnych węzłów chłonnych, skąd mogą być transportowane dalej, do kolejnych stacji węzłowych a dalej również do krwioobiegu.  Komórki nowotworowe mogą także wykorzystać do rozsiewu płyn mózgowo-rdzeniowy – jak w przypadku nowotworów ośrodkowego układu nerwowego, bądź dawać zmiany wtórne w błonach surowiczych jam ciała (np. raki surowicze jajnika, rak gruczołowy jelita grubego, żołądka- przerzuty do jamy i na powierzchnie otrzewnej). Poza wymienionymi, inwazyjność nowotworów złośliwych warunkowana jest ich bardzo szybkim wzrostem, słabym odgraniczeniem od otoczenia- brak torebki oraz dużą zdolnością tworzenia nowej, nieprawidłowej sieci naczyń (neoangiogenezy) zaopatrujących guz we wszystkie niezbędne składniki odżywcze.

Diagnoza nowotworu złośliwego

Każda komórka nowotworu złośliwego obserwowana pod mikroskopem wykazuje cechy atypii: większa objętość jądra w stosunku do cytoplazmy, polimorfizm wielkości komórek (anizocytoza), zmiana kształtu komórek, polimorfizm wielkości jąder komórkowych (dyskarioza), większa ich liczba, nieregularny obrys jąder komórkowych, zwiększenie ilości DNA w komórkach (hiperchromatoza), większa liczba dużych jąderek, nieregularne pogrubienie błony komórkowej, zwiększona liczba figur mitotycznych(figur podziału), nieprawidłowe ułożenie chromosomów względem siebie.

fot. panthermedia

Leczenie nowotworów złośliwych

Leczenie nowotworów złośliwych jest terapią skojarzoną, opartą na chemioterapii, radioterapii i chirurgii onkologicznej oraz dziedzinach pokrewnych. Aby zapewnić maksymalną skuteczność, powinno być ono skrupulatnie zaplanowane, po dokładnej analizie stopnia zaawansowania, potencjalnej możliwości wyleczenia jak i stanu chorego i chorób współistniejących, które mogą wpłynąć na skuteczność terapii. Istotna jest również nie mniej profilaktyka, edukacja onkologiczna aby w pełni świadomie wdrażać działania na celu zapobiegania nowotworom złośliwym.

 

(0)
Reklama
Komentarze