Zaloguj
Reklama

Przezskórne podawanie leków opioidowych

Autor/autorzy opracowania:

Źródło tekstu:

  • 1) Anestezja. Znieczulenie regionalne i postępowanie przeciwbólowe. Dell R. Burkey; Elsevier Urban & Partner, Wrocław 2011, wyd.1

    2) Chory na nowotwór - kompendium leczenia bólu. M. Malec-Milewska, M. Krajnik J.Wordliczek; Medical Education; Warszawa 2013, wyd.1

Adres www źródła:


Przezskórne podawanie leków opioidowych
Fot. Panthermedia
(0)

Ból towarzyszy większości pacjentów oddziałów onkologicznych na którymś z etapów terapii przeciwnowotworowej. W grupie chorych z najbardziej zaawansowaną chorobą, ponad 70% wymaga stałego zabezpieczenia w środki przeciwbólowe. W stadium choroby przerzutowej natomiast- zwłaszcza, gdy zmiany wtórne są mnogie i lokalizują się w układzie kostno- szkieletowym - odsetek ten dochodzi nawet do 100 %.

Reklama

Zespoły paraneoplastyczne, a więc objawy lub zespoły objawów towarzyszące chorobie nowotworowej, jednak u podstaw których występowania nie leży miejscowy wzrostu guza lub obecność przerzutów odległych, mogą być przyczyną silnych dolegliwości bólowych.

Aktualnie dostępne środki w przewlekłej terapii przeciwbólowej pozwalają skutecznie leczyć i efektywnie zapobiegać kolejnym epizodom silnego bólu u większości chorych. Przy doborze terapii bardzo ważna jest współpraca lekarza z pacjentem – skrupulatna analiza podłoża dolegliwości, progu bólowego, akceptacji dotychczas stosowanych metod postępowania i indywidualnej odpowiedzi na postępowanie analgetyczne. Przy doborze, lekarz powinien kierować się również stanem ogólnym pacjenta, możliwością samoobsługi, zabezpieczenia podstawowych czynności dnia powszedniego, aby nie uzależniać przeżywania cierpień od konieczności angażowania do pomocy osób trzecich.

Leki przeciwbólowe w leczeniu bólu przewlekłego

W 1986 r. Światowa Organizacja Zdrowia WHO (World Health Organization) zdefiniowała zasady podawania leków przeciwbólowych w leczeniu bólu przewlekłego. Poza środkami stricte przeciwbólowymi, zaleca się podawanie leków z innych grup. Środki te, tzw. koanalgetyki, w skojarzeniu z np. opioidami czy niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi, potencjalizuja ich działanie. Ma to swój oddźwięk w mniejszej skutecznej dawce leku analgetycznego a tym samym mniejszym ryzyku działań niepożądanych i szansy na uzależnienia. Schemat WHO, który został nazwany drabiną analgetyczną, stał się światowym standardem postępowania w długofalowej terapii przeciwbólowej. Założeniem jej jest podawanie leków- preparatów z poszczególnych grup leków przeciwbólowych wedle ściśle określonych zasad. Kolejność ich dołączania do terapii opiera się na ich potencjale przeciwbólowym. Kolejne farmaceutyki, z wyższego stopnia drabiny analgetycznej dołączane są w miarę potencjalizacji dolegliwości bólowych i braku pożądanej odpowiedzi na dotychczasowe postępowanie.

Wedle standardów postępowania, w bardzo silnych bólach nowotworowych, przy nieskuteczności słabszych, włącza się do terapii leki opioidowe. Poszczególne pochodne opioidowe różnią się siłą działania, określaną w stosunku do dawki morfiny o porównywanym efekcie analgetycznym. W trakcie hospitalizacji często praktykowaną jest droga podskórna, domięśniowa, dożylna czy któraś z nich w podaży przez pompy. U chorych leczonych ambulatoryjnie, w domu, z uwagi na wygodę, leki narkotyczne podaje się przeważnie doustnie, w postaci preparatów krótkodziałających bądź o długotrwałym uwalnianiu (np. SR- slow release).

Należy wspomnieć o coraz istotniejszym miejscu systemów transdermalnych – plastrów przeciwbólowych w apteczce chorych onkologicznych. Preparaty te, ze swoją łatwością stosowania i znamienitą skutecznością należą do najlepiej akceptowanych przez pacjentów form podawania leków przeciwbólowych w przewlekłej terapii.

Transdermalny system terapeutyczny

Transdermalny system terapeutyczny (TDS- transdermal drug delivery system) to lek aplikowany w formie plastra. Jego strona aktywna, stykająca się ze skórą, uwalnia substancję leczniczą w określonym czasie z zaprogramowaną szybkością. Naklejane są np. w okolicę ramienia, klatki piersiowej, mostka, uda. Każdy plaster zawiera znaną ilość całkowitą substancji narkotycznej. Opioid uwalniany jest do tkanki podskórnej a docelowo- do krwiobiegu, w określonej dawce, przez określony czas, zapewniając stałe stężenie substancji leczniczej w surowicy. Szybkość uwalniania leku z plastra jak i jego ilość wchłaniana z systemów terapeutycznych w jednostce czasu powinna być stała, niezależnie od ilości substancji leczniczej pozostającej w plastrze i czasu, jaki pozostał do jego planowanej wymiany. Najpopularniej stosuje się plastry 72-godzinne (wymagają naklejenia nowego po 3 dobach), jednak w zależności od preparatu ich działanie może utrzymywać się nawet do tygodnia. W formie plastra dostępnych jest na rynku wiele pochodnych morfiny, w tym silnie działające buprenorfina i fentanyl.

Dawkowanie leków w systemach terapeutycznych oparte jest na ilości substancji leczniczej uwalnianej do krążenia z plastra w jednostce czasu (np. mikrogram opioidu na godzinę) nie zaś całkowitej ilości leku zawartej w jednym plastrze. Świadomość czasu, w którym uwalnianie stałej ilości leku jest utrzymane jest bardzo istotna, aby zaplanować godzinę jego wymiany i uniknąć bólów przebijających i bólu końca dawki. Są to epizody krótkotrwałych jednak bardzo silnych bólów w momencie, gdy stężenie substancji opioidowej w krwioobiegu spada poniżej terapeutycznego. Chory wymaga wówczas podania krótko i szybko działającej tak zwanej dawki ratunkowej opioidu np. morfiny.

fot. panthermedia

Transdermalny system terapeutyczny ma postać kilkuwarstwowego, cienkiego i elastycznego plastra, który doskonale dostosowuje się do kształtu skóry a mała powierzchnia zapewnia wygodę wyboru miejsca przyklejenia. Jedna z warstw (matryca lub membrana) odpowiedzialna jest za kontrolę uwalniania leku- precyzyjne dozowanie substancji leczniczej nawet do kilku dni(zazwyczaj 3 dni, czyli 72 godziny od momentu aplikacji do wymiany). Plaster pokryty jest warstwą zabezpieczającą, chroniącą lek przed wilgocią i innymi niekorzystnymi czynnikami środowiska zewnętrznego. Każdy system- plaster uwalnia określoną dawkę leku (dawka i szybkość uwalniania) w określonej jednostce czasu. Ilość substancji leczniczej wchłanianej przez skórę w czasie aplikacji danego systemu jest proporcjonalna do jego powierzchni. Silikon w warstwie przylegającej do skóry zapewnia wymaganą przyczepność i minimalizuje ryzyko miejscowej reakcji nietolerancji. Nowoczesne systemy transdermalne zaopatrzone są poza tym w elementy poprawiające kontrolę uwalniania substancji leczniczej i umożliwiające wykorzystanie maksimum preparatu przy mniejszej zawartości opioidu w plastrze.

Reklama
(0)
Komentarze