Zaloguj
Reklama

Immunoterapia nowotworów - terapia blokady punktów kontrolnych

Autor/autorzy opracowania:

Źródło tekstu:

  • 1. Immunoterapie nowotworów działające na punkty kontrolne układu odpornościowego, Julian Swatler, Postępy i Higieny Doświadczalnej, 2016; 70: 25-42

Kategorie ICD:


Immunoterapia nowotworów - terapia blokady punktów kontrolnych
Fot. panthermedia
(4)

W ostatnich latach nastąpił duży postęp w leczeniu chorób nowotworowych. Obok typowych terapii jakimi są chemioterapia czy radioterapia, onkologia została wyposażona w terapię wpływającą na układ immunologiczny- immunoterapię. Rozwój nowotworu uwarunkowy jest w dużym stopniu tym, że "wymyka się" spod kontroli układu odpornościowego.  Amerykańskie Towarzystwo Onkologii Klinicznej (ASCO) uznało wprowadznie immunoterapii do leczenia nowotworów za największe osiągnięcie roku 2016. 

Reklama

Powstawanie nowotworu to proces składający się z wielu etapów. Wiele czynników, które oddziałują na nasz organizm (czynniki fizyczne, chemiczne) zwykłe nie wywołują bezpośrednio procesu nowotworowego, ale powodują indukcję powstawania reaktywnych form tlenu lun innych związków utlenowanych. To one są w stanie bezpośrednio uszkadzać nasze DNA, prowadząc do mutacji punktowych lub uszkodzeń chromosomowych. Na szczęście zostaliśmy wyposażenie w sprawny system naprawczy oraz naturalne czynniki antykancerogenne. Przed działaniem reaktywnych form tlenu chronią nas między innymi witaminy C i E, enzymy oraz związek o nazwie glutatnion.  Nawet, jeśli dojdzie do uszkodzenia materiału genetycznego w kolejnym etapie posiadamy mechanizmy naprawcze, które są w stanie usunąć błąd. Niestety systemy te mogą w pewnych sytuacjach zawieść. Co więcej nie tylko dochodzi do pominięcia mutacji w DNA, ale pewne układy naszego organizmu mogą wspierać rozwój nowotworu. Wiele obserwacji przemawia za istotnym udziałem układu odpornościowego w odpowiedzi przeciwnowotworowej. U ludzi poddanych przewlekłej immunosupresji, np. u biorców przeszczepów, obserwuje się wzrost zapadalności na różne nowotwory. Na pewnym etapie procesu nowotworowego komórki nowotworowe wymykają się spod nadzoru immunologicznego.

Układ immunologiczny a nowotwory

Na powierzchni komórek nowotworowych mogą znajdować się antygeny, które doprowadzają do wytworzenia się reakcji immunologicznej przeciwko nim. Nowotwór produkuje szereg substancji, które mogą modulować odpowiedź immunologiczną a nawet ją hamować.  W pewnym etapie nowotwór staje się autonomicznym układem, który może nie reagować na mechanizmy przeciwdziałające jego rozwojowi. Rola układu immunologicznego w walce z nowotworami jest znacząca. Może ona przejawiać się obecnością przeciwciał przeciw komórkom nowotworowym lub zdolnością limfocytów chorego do niszczenia komórek nowotworowych na drodze cytotoksyczności. Okazało się, że przeciwciała przeciw komórkom nowotworowym mogą indukować w pewnych sytuacjach niszczenie komórek nowotworowych mających duże stężenie danych antygenów, a „oszczędzić” komórki prawidłowe mające ich znacznie mniej. Te odkrycia wykorzystywane są w immunoterapii przeciwnowotworowej.

fot. panthermedia

Immunoterapia nowotworów

Od połowy lat dziewięćdziesiątych zeszłego stulecia zarejestrowano w onkologii kilkanaście przeciwciał monoklonalnych do zastosowania w określonych chorobach nowotworowych. Ogólnie rzecz ujmując ich działanie polega na rozpoznawaniu antygenów na powierzchni nowotworów i hamowaniu ich rozwoju lub pośrednie ich niszczenie. Niektóre przeciwciała mogą modyfikować funkcję komórek układu odpornościowego, np. stymulować proliferację (namnożenie) limfocytów cytotoksycznych- niszczących komórki nowotworowe. Jednym z celów immunoterapii jest przełamanie tolerancji immunologicznej oraz wykształcenie efektywnej odpowiedzi odpornościowej. Jednym z przełomowych momentów w terapii nowotworów było odkrycie przeciwciał blokujących tzw. punkty kontrolne układu odpornościowego, czyli cząsteczki kostymulatorowe. Nad kilkoma z nich trwają nadal próby kliniczne, by mogły one być dopuszczone do terapii określonych nowotworów. Do głównych punktów kontrolnych należy receptor CTLA-4. Jego blokada przez użycie w terapii przeciwciał monoklonalnych prowadzi do utrzymania limfocytów T w stanie aktywacji. Limfocyty T są jednym z głównych elementów odpowiedzi komórkowej, która jest w stanie doprowadzić do niszczenia komórek nowotworowych. Ipilimumab (przeciwciało monoklonalne blokujące receptor CTLA-4) jest pierwszym środkiem terapeutycznym, którego skuteczność potwierdzono w leczeniu czerniaka z przerzutami w ramach prób klinicznych III fazy. Lek ten został dopuszczony w 2011 roku do leczenia pacjentów w stadium zaawansowanym tej choroby. Innymi komponentami tworzącymi immunosupresyjne mikrośrodowisko nowotworowe są receptory hamujące odpowiedź odpornościową, takie jak PD-1 i PD-L1. Występowanie tych cząsteczek wykryto na komórkach wielu ludzkich nowotworów i w przypadku niektórych nowotworów są one negatywnym czynnikiem prognostycznym. Receptor PD-L1 działa w środowisku nowotworowym w ten sposób, że powoduje wygaszenie układu odpornościowego, co uniemożliwia niszczenie komórek nowotworowych. Obecność PD-L1 na powierzchni komórek nowotworowych tworzy również tzw. „molekularną tarczę”, która chroni komórki nowotworowe przez zniszczeniem przez cytotoksyczne limfocyty. Zastosowanie, zatem blokady tych cząsteczek przy pomocy przeciwciał monoklonalnych umożliwia przeciwnowotworową odpowiedź układu immunologicznego. Wzrost nowotworu uzależniony jest od optymalnego zaopatrzenia komórek w tlen i substancje odżywcze. Najważniejszym czynnikiem wpływającym na tworzenie nowych naczyń krwionośnych w obrębie guza jest czynnik wzrostu śródbłonka naczyń (VEGF). Wytworzenie nowych naczyń umożliwia odżywianie i wzrost masy nowotworu. VEGF jest złym czynnikiem prognostycznym odpowiadającym za progresję oraz aktywację tworzenia przerzutów wielu guzów litych. W ostatnich latach opublikowano wyniki badań klinicznych, które potwierdzają skuteczność leczenia antyangiogennego (hamującego tworzenie nowych naczyń) u chorych cierpiących z powodu różnych nowotworów. Jednym z takich leków jest bewacyzumab (przeciwciało monoklonalne anty-VEGF), które hamuje czynnik odpowiedzialny na angiogenezę. W badaniach klinicznych działanie przeciwnowotworowe tego leku stwierdzono względem wielu nowotworów m.in. raka nerki, płuca, jelita grubego, nowotworów głowy i szyi.

Podsumowanie

Ostatnie lata przyniosły znaczący postęp w opracowania różnych immunoterapii opartych o modulowanie odpowiedzi układu odpornościowego. Dużym przełomem było wykorzystanie przeciwciał monoklonalnych, których zadaniem jest blokada różnych czynników, które niekorzystnie wpływają na walkę z procesem nowotworowym. Wydaje się, że terapia oparta o blokadę punktów kontrolnych może przeważać nad dotychczasowymi, standardowymi metodami leczenia nowotworów jak np. chemioterapia czy radioterapia. W porównaniu z chemioterapią immunoterapia odbywa się w stosunkowo krótkich kilku- lub kilkunastotygodniowych cyklach oraz nie wymaga przygotowania pacjenta. Dodatkową korzyścią terapii opartej o blokadę punktów kontrolnych jest stosunkowo mała ilość działań niepożądanych, którym w razie wystąpienia można zaradzić.  

Reklama
(4)
Komentarze